W poprzednim artykule (części 1 wątku) opisywaliśmy z jakimi problemami spotykają się podatnicy wnioskujący o indywidualne interpretacje podatkowe – wydłużanie postępowania przez kolejne wezwania do uzupełnienia wniosku, próby pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Są to niestety praktyki stosowane także w innych rodzajach postępowań prowadzonych przez organy podatkowe. W jakich przypadkach występuj najczęściej, na czym polegają i jak mogą utrudnić życie podatnikom? I co najważniejsze – jak im przeciwdziałać?
Ostatnio wspominaliśmy, że z naszego doświadczenia wynika, iż przewlekłość dotyczy w szczególności postępowań w sprawach:
- wydawania indywidualnych interpretacji podatkowych (o czym pisaliśmy tutaj),
- zwrotu podatku, szczególnie podatku u źródła (WHT),
- stwierdzenia i zwrotu nadpłaty (w różnych podatkach, sporo zależy do jakiego urzędu jest kierowany wniosek).
W tym artykule zajmiemy się postępowaniami, w ramach których podatnicy lub płatnicy ubiegają się o zwrot nadpłat podatku (czyli nadpłaconych (nienależnie zapłaconych) należności podatkowych). Spodziewamy się że wątek będzie kontynuowany w przyszłości…
Przewlekłość w postępowaniach o zwrot podatku lub nadpłaty
Przeanalizujmy temat na przykładzie postępowań wszczynanych na wniosek podatnika lub płatnika o zwrot podatku u źródła (czyli WHT w tym zapłaconego w ramach mechanizmu Pay&Refund) lub nadpłaty w WHT, także w tytułu odsetek za zwłokę zapłaconych z podatkiem, który ostatecznie został przez urząd zwrócony. Jest to temat bardzo ważki, szczególnie że często dotyczy bardzo materialnych kwot. Tym bardziej więc wszelkie opóźnienia w odzyskaniu nadpłaconych należności mogą być dla podatników (lub płatników) bardzo dotkliwe.
Niestety i w takich przypadkach zdarzają się postępowania, w których organy zdają się szukać (czasami na siłę) sposobów, by uniknąć wydania decyzji przyznającej wnioskodawcy zwrot podatku lub nadpłaty. W tym celu m.in.:
- stwierdzają brak uprawnień wnioskodawcy do bycia stroną postępowania – tak m.in. w odniesieniu do wniosków składanych przez zagranicznych podatników o zwrot sfinansowanych przez nich odsetek za zwłokę zapłaconych od spóźnionej wpłaty WHT, który następnie został zwrócony;
- uznają, że brak jest podstawy prawnej do rozpoznania wniosku – tak było np. w sprawach, w których podatnicy lub płatnicy występowali o zwrot odsetek zapłaconych od spóźnionej wpłaty WHT, zwróconego ostatecznie w trybie Pay&Refund (co jednak zakwestionował Naczelny Sąd Administracyjny);
- zawiadamiają stronę postępowania o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy przed samym końcem terminu ustawowego na zakończenie postępowania, co powoduje, że organ „musi” zagwarantować wnioskodawcy lub pełnomocnikowi 7 dni na skorzystanie z tego prawa (przy czym termin liczony jest od dnia doręczenia postanowienia organu) – zatem, jeśli postanowienie ze zdania pierwszego jest wydane na 4 dni przed terminem do zakończenia sprawy, urzędnik „nie ma wyjścia” i musi wydać postanowienie o wyznaczeniu nowego terminu rozstrzygnięcia (zakończenia) sprawy (zwyczajowo za (kolejne) dwa miesiące);
- wzywają do uzupełnienia wniosku („na ostatnią chwilę”, tuż przed upływem terminu na wydanie decyzji, przedłużając jednocześnie postępowanie o kolejne dwa miesiące), przy czym wnioskodawca może być wzywany m.in. do:
- dostarczenia kolejnych dokumentów – przy czym żądania organów niekiedy są kuriozalne np. wniosek o przedłożenie zaświadczenia banku potwierdzającego, że rachunek bankowy wskazany przez podatnika do zwrotu nadpłaty faktycznie znajduje się w jego dyspozycji (pomimo, że wykazano to już innymi dowodami, np. w postaci potwierdzeń przelewów z użyciem tego rachunku dot. płatności będących przedmiotem postępowania);
- zweryfikowania wcześniej złożonych oświadczeń i dowodów – zdarzyło się np. organowi podatkowemu przed samym końcem terminu na wydanie decyzji w sprawie nadpłaty wezwać wnioskodawcę do potwierdzenia, czy kwota podana we wniosku na pewno jest prawidłową kwotą nadpłaty, ponieważ w systemie organu miała widnieć kwota niższa; wydawałoby się, że pytanie organu było słuszne, trzeba jednak dodać, że: (a) w toku postępowania przedstawiono szczegółowe informacje potwierdzające kwotę nadpłaty, (b) rozbieżności z danymi w systemie organ dopatrzył dopiero na dzień przed końcem terminu na wydanie decyzji, (c) rzekoma rozbieżność w kwocie nadpłaty, która skutkowała kolejnym odroczeniem załatwienia sprawy o następne dwa miesiące, dotyczyła niespełna 40 gr (!) przy nadpłacie wynoszącej kilkadziesiąt tysięcy złotych – w takim stanie rzeczy racjonalność, celowość i proporcjonalność działań organu może budzić uzasadnione wątpliwości.
Powyższe sytuacje mogą dotyczyć szczególnie tych postępowań, których przedmiotem są przypadki bardziej skomplikowane lub zagadnienia prawne, w zakresie których nie ukształtowała się jeszcze jednoznaczna linia orzecznicza. Organy wyszukują wówczas coraz to nowe sposoby, aby pod pozorem dokładnego badania sprawy, zniechęcić wnioskodawcę do dalszej walki lub najbardziej odsunąć w czasie moment, w którym będą musiały wydać merytoryczne rozstrzygnięcie.
Podsumowanie
Praktyka pokazuje, że działania organów podatkowych niejednokrotnie mogą zaskoczyć. I chociaż można trafić na urzędnika, który życzliwie i „po ludzku” podejdzie do sprawy oraz analizy merytorycznej (bo i takie przypadki szczęśliwie znamy), to niestety jest też spore ryzyko, że – szczególnie w bardziej skomplikowanych przypadkach – trzeba będzie zmierzyć się ze zgoła odmiennym podejściem.
Dlatego tak istotne są:
- odpowiednie przygotowanie treści wniosku (o zwrot podatku albo o nadpłatę – są dwa odrębne tryby) oraz zgromadzenie dokumentacji uzupełniającej jeszcze przed zainicjowaniem postępowania;
- znajomość procedur, praw podatników oraz uprawnień i obowiązków organów podatkowych;
- umiejętność odpowiedniego reagowania na działania organów podatkowych (w tym świadomość co można zrobić, aby przyczynić się do szybszego załatwienia sprawy, bądź kiedy i na jakich zasadach złożyć ponaglenie lub skargę na przewlekłość postępowania).
Nasi doradcy posiadają bogate doświadczenie we wszystkich powyższych obszarach. Jeżeli więc planują Państwo wystąpienie z wnioskiem wszczynającym postępowanie nadpłatowe albo są Państwo w trakcie takiego postępowania i spotykają się z kolejnymi wezwaniami, przewlekłością postępowania lub próbami odrzucenia wniosku przez organy – możemy pomóc.
Autorki: Katarzyna Jaromińska / Agnieszka Czarnecka
